Gradient
Search

Thiền là gì - Theo đúng nghĩa

Nhiều người nghĩ rằng thiền chỉ dành cho các bậc tu sĩ nơi thâm sơn cùng cốc ở phương Đông. Một số người lại xem thiền như là một trường phái giống với trào lưu hippy vào những năm 1960 - ưa chuộng “tình yêu và hòa bình” với một nền văn hóa bồng bột, để mặc cho “mọi sự tự diễn ra”. Tuy nhiên, nghĩa gốc của từ 'mediation' (thiền định) bắt nguồn từ chữ Latin 'mederi', nghĩa là 'chữa lành'.

Như vậy, thiền có thể được xem là một quá trình chữa trị về mặt tinh thần, cảm xúc cùng những lợi ích đã được chứng minh đối với sức khỏe thể chất. Nếu ta thừa nhận những ý nghĩ, cảm xúc tiêu cực và tình trạng căng thẳng tinh thần của mình hoàn toàn không phải là điều tự nhiên, từ đó ta mới có thể gặt hái được nhiều thành quả từ việc thực hành thiền đều đặn.


Một trong những cách hiểu đơn giản nhất về thiền đó là sử dụng tâm trí một cách đúng đắn. Mục đích của thiền không phải là ngưng suy nghĩ, mà là giành lại quyền làm chủ đối với các hoạt động tư duy và tạo ra những suy nghĩ có chất lượng nhất. Theo thời gian, cùng với việc thường xuyên luyện tập, ta sẽ có thể làm chậm dòng suy nghĩ “lưu thông” trong tâm trí (do những suy nghĩ tiêu cực và vô ích đã được hạn chế đáng kể) và đi vào không gian nội tâm, nơi ngự trị của sự tĩnh lặng tuyệt đối (vì suy nghĩ như hòa vào không gian tĩnh tại này).


Tuy nhiên, vào lúc đầu, đừng đặt nặng chuyện phải đạt được mục tiêu này ngay; bởi vì chúng ta đã quá quen với lối tư duy nhanh chóng nên việc cố gắng chấm dứt suy nghĩ chẳng khác nào đột ngột hãm phanh chiếc xe đang lao nhanh. Ta chỉ cần kiên nhẫn, tự dành ra thời gian và không gian riêng cho bản thân để tìm lại nhịp độ nội tại tự nhiên của mình.

Ảnh: Clement Falize / Unslpash


Hiện nay cũng có nhiều phương pháp thiền khác nhau. Mỗi triết lý, mỗi trường phái đều thừa sức mạnh và sức ảnh hưởng của tâm trí, bên cạnh nhiều kỹ thuật giúp làm chủ tâm trí. Đa số các phương pháp thiền thường dùng những bài tập suy ngẫm và tập trung bằng cách sử dụng các đồ vật gợi nhắc như hoa, đèn, nến,… hoặc có thể là những âm thanh chuyển dần từ nhẹ nhàng đến im lặng (chuông, khánh…).


Bên cạnh đó, cũng có những phương pháp thiền yêu cầu người thực hành lặp đi lặp lại một câu chú (mantra) như là cách để tập trung tâm trí. Trong khi phần lớn các phương pháp lại khuyến khích thiền động và chú ý đến từng bước chuyển động của mình. Phương pháp thiền Inner Space không sử dụng các vật dụng hỗ trợ bên ngoài, các câu chú và không bắt buộc phải tuân theo tư thế ngồi nhất định nào.


Mục đích chủ yếu của thiền Inner Space là phục hồi trải nghiệm trực tiếp và nhận thức về bản thể nội tâm hay con người thật sự. Từ đây, sự khai sáng và chuyển hóa bản thân bắt đầu diễn ra.


Nếu dành thời gian để tìm hiểu kỹ nguyên nhân thực sự gây ra stress, ta sẽ thấy rằng chính lối tư duy “lười biếng”“lệch lạc” là nguồn gốc của những cảm xúc dẫn đến tình trạng stress này. Tuy nhiên, chưa ai cho ta biết mỗi người chúng ta đều phải chịu trách nhiệm đối với những ý nghĩ, cảm xúc của mình.


Chúng ta quên mất bài học về trách nhiệm bản thân – chính ta mới là người tạo ra căng thẳng, khổ đau cho mình qua cách ta nhận thức và ứng đáp trước con người, cũng như trước ngoại cảnh. Chưa ai hướng dẫn ta nên suy nghĩ thế nào cho đúng. Chúng ta chỉ được bảo nên nghĩ về thông tin gì, mà không được bảo nên tạo ra những suy nghĩ, cảm xúc nào, làm sao để khai mở nguồn thông thái nội tại và những giá trị cốt lõi, vốn có sẵn trong ý thức mỗi người.


Chúng ta sẽ có cơ hội tập cho mình lối suy nghĩ mạnh mẽ, tích cực. Đó là những suy nghĩ liên hệ tới chân lý, mang lại sự vững vàng, hạnh phúc, thỏa nguyện cho bản thân và lan tỏa sóng năng lượng tích cực ra xung quanh; là những suy nghĩ có chất lượng, phù hợp với hoàn cảnh, tình huống đang diễn ra; là những suy nghĩ cho phép ta sử dụng năng lượng tinh thần sao cho tiết kiệm, hiệu quả; là những suy nghĩ giúp ta chủ động lựa chọn cách ứng phó ngoại cảnh, không còn bị cảm xúc căng thẳng “giật dây” nữa.


Mọi suy nghĩ, cảm xúc bất an đều từ ý thức mà ra; do vậy mọi trạng thái tiêu cực đều không tự nhiên và là dấu hiệu cho biết ý thức đang bị “chệch hướng”. Thiền định sẽ giúp đưa ý thức trở về trạng thái tự nhiên qua quá trình củng cố nhận thức về bản thân, biết mình thật sự là ai và khai mở nguồn bình an, yêu thương, sức mạnh… trong nội tâm.

Ảnh: Raychan / Unsplash


Chúng ta thường dành phần lớn cuộc đời mình để chú tâm quá mức đến con người và mọi sự xung quanh. Kết quả là chúng ta đã sử dụng phung phí năng lượng của mình mà không hề hay biết. Thiền định là nghệ thuật củng cố nhận thức nội tâm, giúp ta sử dụng nguồn năng lượng – tinh thần, cảm xúc và thể chất – của mình một cách hiệu quả, không ngừng gia tăng nội lực thay vì làm cạn kiệt chúng. Trên nhiều phương diện, thiền đơn giản là nghệ thuật tự nhận thức bản thân.


Thiền định cũng có thể được xem là một hành trình khám phá chân lý sống – “Tôi thật sự là ai, là gì?. Với ý nghĩa đó, chúng ta giống như những “nhà khoa học”, còn “phòng thí nghiệm” chính là ý thức nội tâm chỉ riêng ta mới được phép bước vào, và nếu muốn thì các thí nghiệm – là các trải nghiệm – sẽ được giữ bí mật tuyệt đối.


Hãy bước vào “phòng thí nghiệm – ý thức” của bạn để chủ động khám phá, kiểm nghiệm lại những điều bạn từng xem là không đúng hoặc đúng. Tuy nhiên, nếu khái niệm hay bài tập nào đó không đem lại kết quả như mong đợi thì đừng vội nản chí và vứt bỏ hết tất cả. Tương tự như lần đầu tiên bạn tập chạy xe đạp, thực hành đều đặn và kiên nhẫn cũng là yêu cầu cần thiết đối với các bài tập nội tâm, bởi “có công mài sắt, có ngày nên kim”.


Qua thiền định, bên cạnh việc nhận thức rõ về bản thân và trải nghiệm bình an nội tâm nhiều hơn, chúng ta cũng bắt đầu tìm thấy ý nghĩa của cuộc sống. Quả thật, thiền định Inner Space không chỉ là cách giữ tinh thần thư thái, giúp khám phá nội tâm sâu sắc, mà việc kết hợp giữa phần lý thuyết và bài tập thực hành sẽ giúp chúng ta tìm ra câu trả lời cho nỗi trăn trở muôn thở xoay quanh chủ đề về mục đích sống, ý nghĩa và tầm quan trọng của cuộc đời.


Trong khi đi tìm lời giải đáp cho những câu hỏi ‘Tôi là ai? Tôi đang ở đâu? Vì sao tôi hiện hữu trên cuộc đời này? Tôi từ đâu đến? Tôi đang đi về đâu?”, chúng ta sẽ có cơ may lĩnh hội được nhiều nhận thức sâu sắc, mới mẻ. Thế nhưng, nếu có thêm những vấn đề khác nảy sinh trong quá trình thực hành thiền thì đó cũng là một dấu hiệu tốt vì trên bước đường khám phá chân lý, câu hỏi thường quan trọng hơn câu trả lời. Mỗi khi có câu hỏi nào xuất hiện, hãy dành ra chút thời gian để hiểu rõ câu hỏi đó, rồi cho qua đi. Đừng bao giờ “đánh vật” với câu hỏi để cố tìm ra lời giải.


Tiềm thức luôn âm thầm hỗ trợ bạn bằng cách khơi dậy những hiểu biết và lời hướng dẫn thích hợp. Thực ra bạn đã biết hết tất cả, chỉ là do bạn không nhận ra mà thôi. Giống như khi bạn hết sức cố gắng để giải đáp một câu đố hóc búa. Bạn phân tích, suy nghĩ nát nước về mọi dữ kiện sẵn có trước khi chịu từ bỏ và chuyển sang câu đố khác. Nhưng vài ngày sau, trong khi đang tập trung thực hiện một hoạt động nào đó, thì điều bạn đã cực công tìm kiếm đột nhiên xuất hiện trong tâm trí.


Bạn không chủ ý tìm kiếm câu trả lời vào lúc ấy, nhưng tâm trí bạn cứ vẫn tiếp tục tìm kiếm. Vì vậy, thiền còn là chìa khóa để mở ra kho tàng bí ẩn trong tiềm thức, dẫn bạn vào trái tim nội tâm – trái tim của ý thức – nơi cất giữ sự thông tuệ trong trạng thái vẹn nguyên. Trái tim nội tâm sẽ trực tiếp mách bảo cho bạn nhiều điều hữu ích, có thể vào thời điểm không thích hợp lắm. Nhưng khi ít rối trí nhất, bạn có thể “nghe” được tiếng nói của nó – một trong những tiếng nói ấy chính là trực giác.


Ảnh: Illiya Vjestica / Unsplash

Phần lớn bệnh tật thể chất đều có nguồn gốc từ bệnh tinh thần mà ra, dù trực tiếp hay gián tiếp. Từ bước thực hành cơ bản nhất, thiền đảm bảo cho tâm trí chỉ tạo ra những suy nghĩ thư thái, điềm tĩnh, bình an và tích cực. Tuy nhiên, làm vậy không có nghĩa là ta lẩn tránh những thử thách của cuộc sống, vốn không phải lúc nào cũng bình an, tích cực; mà thiền giúp ta học cách loại bỏ mọi ý nghĩ tiêu cực, rối rắm và phục hồi môi trường tinh thần tích cực, bất kể hoàn cảnh bên ngoài diễn biến ra sao.


Đây là cơ sở tăng cường khả năng làm chủ bản thân và quý trọng bản thân, tạo nền tảng vững chắc cho lòng tự tin và thái độ quả quyết, mạnh mẽ trong các mối quan hệ. Nhưng chúng ta đã biết, mục đích của thiền không phải là ngừng suy nghĩ – vì điều này không tự nhiên chút nào! – mà là “uốn nắn” suy nghĩ theo hướng đúng đắn, tích cực dựa trên sự hiểu biết chính xác về bản thân.


Bước đầu tiên của thiền là thả lỏng cơ thể và thư giãn tâm trí, không để cho chúng bị cuốn vào bất cứ điều khác. Khi ta phân biệt rạch ròi giữa phần tinh thần và phần thể chất, ta sẽ nhận thấy có hai loại năng lượng khác nhau: năng lượng vật chất và năng lượng phi vật chất. Cơ thể được cấu tạo từ năm yếu tố vật chất hữu hình, cụ thể; trong khi tâm trí thì thuộc dạng năng lượng phi vật chất, tạo ra suy nghĩ, cảm xúc và thái độ - vô hình, không thể sờ chạm.


Cũng giống như ta chỉ biết điện năng có tồn tại nhờ vào bóng đèn đang chiếu sáng, nhưng thật sự ta không thể nhìn thấy điện năng bằng mắt thường. Tương tự như vậy, ta không thể nhìn thấy tâm trí, nhưng năng lượng từ tâm trí vẫn hướng dẫn, điều khiển sự vận động của cơ thể.

Quan hệ đúng đắn giữa tâm trí và cơ thể đó là: tâm trí là “thuyền trưởng”, còn cơ thể là “con tàu” luôn tuân theo mệnh lệnh của vị chỉ huy. Tuy nhiên hiện nay trật tự này dường như bị đảo lộn.


Chúng ta bị các giác quan của mình điều khiển. Trong hầu hết các nền văn hóa, con người thường xuyên bị ám ảnh bởi diện mạo, ngoại hình và những kích thích từ nguồn lực vật chất. Kết quả là chúng ta để cho bình an và hạnh phúc của mình bị lệ thuộc vào hoàn cảnh bên ngoài. Điều này có thể gây ra nhiều tai hại bởi vì chẳng có sự vật nào mãi bền vững và chắc chắn.


Khi ta muốn tìm kiếm cảm nghiệm tốt đẹp nào đó từ nguồn lực bên ngoài, thì lòng tham, sự nghiện ngập, lệ thuộc sẽ lập tức xâm chiếm ý thức ta, khiến tâm trí bị khuấy đảo nên sẽ không thể có được bình an nội tâm và mãn nguyện thật sự. Ngặt nỗi, lâu nay chúng ta thường được chỉ dạy cho cách hướng ra bên ngoài mà không biết cách hướng vào bên trong để nhận ra tình yêu thương, bình an và sức mạnh ta hằng tìm kiếm vốn đã sẵn có. Thiền định giúp phục hồi nhận thức về bình an và sức mạnh nội tại, giúp ta tái kết nối với trạng thái tồn tại nguyên thủy ấy để củng cố những đức hạnh, rồi thể hiện chúng ra ngoài qua hành động.

Ảnh: Internet

Mục đích của bài học đầu tiên này chỉ dừng ở mức thiết lập lại mối quan hệ đúng đắn giữa cơ thể và tâm trí. Khi ngồi thiền, hãy chọn nơi yên tĩnh nhất nếu có thể, tốt nhất là căn phòng ít khi dùng đến, không thì bạn cũng có thể ngồi ở nơi có bày trí những đồ vật quen thuộc để không làm phân tán tư tưởng. Nếu được, hãy dành riêng nơi ấy là không gian thiền. Ban đầu chỉ cần dành 10 - 15 phút, từ từ thời gian thiền sẽ dài hơn theo trải nghiệm của bạn. Ánh sáng mờ và nhạc êm dịu sẽ giúp bạn tập trung tốt hơn.


Các bước thư giãn chuẩn bị cho thiền

  • Chọn một nơi thoáng mát và ngồi với tư thế thoải mái.

  • Nhắm mắt lại từ một đến hai phút để cơ thể được thả lỏng và tâm trí trở nên lắng dịu. Hít thở đều, chú ý đến từng phần trên cơ thể bạn. Mỗi khi bạn chú ý đến phần nào đó trên cơ thể, để cho phần đó được thả lỏng, thư giãn.

  • Sau khi cảm thấy thư giãn hoàn toàn, bạn hãy tập trung chú ý vào phía trước vầng trán. Nếu có cảm xúc hay suy nghĩ khác xen vào, bạn cứ để chúng đến rồi đi. Luôn luôn tự nhắc mình nghĩ đến sự bình yên.

  • Khẳng định sự tĩnh tại và bình yên trong bạn bằng ý nghĩ “Tôi bình yên”.

  • Cảm nhận ý nghĩ này trong vài phút, rồi hướng tâm trí trở lại nơi bạn đang ngồi.


Bài tập thư giãn này dễ thực hành, thích hợp cho những lúc bận rộn.

Bạn chỉ cần thực hiện từ 3 – 10 phút ở bất cứ nơi đâu, vào bất kỳ lúc nào, chỉ trừ khi lái xe! Lưu ý rằng bạn đang dùng tâm trí để thả lỏng cơ thể. Sau khi cơ thể được thư giãn, tâm trí sẽ tập trung tốt hơn và không còn những suy nghĩ miên man nữa. Kỹ thuật này càng tập vàng dễ thực hiện. Đến một lúc nào đó, bạn sẽ không cần hướng sự chú ý thả lỏng cho từng phần trên cơ thể, mà có thể đi vào trạng thái thư giãn ngay lập tức chỉ bằng một suy nghĩ.

Trích từ 'Dưới ánh sáng của thiền' - Tác giả: Mike George

Thêm

Liên hệ

30 Đường số 7, P. Hiệp Bình Chánh, 

​Q. Thủ Đức, TP. Hồ Chí Minh

+84 28 6283 9609 | +84 902 5522 43

© 2020 Inner Space Việt Nam